Derya DERVİŞOĞLU KÖKEÇ

SALGIN HASTALIKLAR VE II.MAHMUD

15 Eylül 2021 Çarşamba Saat: 10:01

Salgın ile mücadele devam etmekteyken, şimdi epey bir geriye, tarihteki salgın hastalıklar ile mücadele dönemine ve bu mücadelede etkin bir rol oynayan 30. Osmanlı padişahı II. Mahmud dönemine bir göz atalım.

İnsanların yerleşik hayata geçmesi ve çeşitli nedenlerle aralarındaki etkileşimin artması, salgın hastalıklar ile mücadelenin daha etkin olmasını beraberinde getirmiştir.  Veba, sarıhumma, cüzzam, kolera, sıtma, frengi, tifüs, çiçek hastalığı gibi dalga dalga yayılan ve toplu ölümlere sebep olan salgınlar, insanlık tarihini epey bir olumsuz etkileyen hastalıklar arasındadır. 

Aldığı önlemler ve yenilikçi hareketleriyle tarihte önemli bir yer edinmiş olan ve kendisinden “Osmanlının gördüğü en yenilikçi padişah” olarak bahsedilen II. Mahmud, 1830’lu yıllarda kolera salgınının önüne geçebilmek için karantina uygulaması konusunda zorunlu yenilik hareketlerine öncülük etmiştir. İtalyanca kökenli olan, bulaşıcı hastalıkta yayılımı önlemek amacıyla alınan kontrollü sağlık tedbiri anlamındaki karantina kavramına karşı halkın tepkisi ise, isyan ve şeriata aykırılık düşüncesi olarak kendisini göstermiştir.

Ekonomik anlamda da toplumsal memnuniyetsizliğe sebep olan bu sürece rağmen II. Mahmud, Rusya’dan gelen kolera salgınına karşı İstanbul’a gelen gemilerin, yolcuların ve mürettebatın belirli süre kontrol altında tutulması gerektiğini emretmiştir. Cuma namazlarının belirli süre kılınmayacağını ve halkın yapması gerekenleri imamlar vasıtası ile bildirmiştir. Evlerinden çıkamayan halkın ihtiyaçlarını da askerler vasıtası ile karşılamış, fetvalara karşı gelenler cezalandırılmıştır. Avrupa’dan karantina konusunda bilgi sahibi hekim getirtmiş; karantina çadırları kurup, karantina noktaları oluşturulmasını sağlamıştır. Sıbyan mekteplerini kapatmış; eğitimin açık alanlarda, ağız ve burun kapatılarak devam ettirilmesini emretmiştir. Evlerin kireçlenmesi gerektiği, berberde traşın yasaklanması ve ilk defa mezarlıkların şehir dışına çıkarılması kanununun çıkarılması gibi salgının yayılmacı ve ölümcül etkilerini azaltmayı hedefleyen birçok yenilik de,  onun değişimi hedefleyen uygulamalarından sadece bir kısmıdır.

Her ne kadar yaptığı yenilikler ve ıslahatçı hareketlerle “gâvur padişah” olarak anılsa da, sosyal, siyasi ve ekonomik alandaki reformları ile insanlığa birçok büyük hizmeti olmuştur.