Ordu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası Başkanı M. Ender Sönmez yıllık iznin anayasal bir hak olduğunu ve işçi ile işveren arasında yazılı mutabakatla planlanması gerektiğini belirtti. Hizmet süresine göre 14 ile 26 gün arasında değişen izinlerin, 1 tam yıl çalışılması şartıyla kazanıldığı ve iş akdi sürerken ücrete çevrilemeyeceği vurgulandı.
YILLIK İZİN ANAYASAL BİR HAKTIR, FERAGAT DİLEMEZ
“Yıllık izin işçinin işe gitmediği bir zaman dilimi olarak düşünülmemelidir” diyen Sönmez, İşçinin fiziksel, sosyal, ruhsal açıdan dinlendiği başka bir deyişle yenilendiği bir süreçtir. Yıllık izin anayasanın 50.maddesinde dinlenmek çalışanların hakkıdır ifadesiyle açıkça güvence altına alınmıştır ve anayasal bir hak olduğu için de işçi kendi isteğiyle bile bu haktan feragat edemez. Kullanılmayan yıllık izin süreleri yalnızca işçinin işten ayrılma esnasında ücrete çevrilir” dedi.
AYNI İŞYERİNDE EN AZ 1 YIL ÇALIŞILMALIDIR
Sönmez, “Yıllık izin hakkı kazanabilmek için aynı işyerinde en az 1 yıl süreyle çalışmış olma şartı aranmaktadır. İşçilerin hizmet sürelerine göre de yıllık izin gün hakkı belirlenir. Toplu iş sözleşmeleriyle bu süreler artırılabilir. İş kanuna göre 1-5 yıl arası (5.yıl dahil) çalışanlar en az 14 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az çalışanlar en az 20 gün, 15 yıldan fazla çalışanlar ise en az 26 gün izin hakkına sahiptir. Yer altı işlerinde çalışanlara 4’er gün eklenir. 18 yaşından küçükler ile 50 yaş ve üzerinde çalışanlara verilecek yıllık izinler 20 günden az olamaz. 17 Temmuz 2026 itibariyle yıllık izin hakkı elde edebilmek için çalışılan işyerinde 17 Temmuz 2025 ve öncesi işe giriş olması gereklidir” diye konuştu.
Yıllık izin hakları işçinin ilk işe giriş tarihinden itibaren 1 tam yıl süre ile elde edileceğini belirten Sönmez şöyle konuştu: “ Kesirli kalan yıllar için yıllık izin hesaplanmayacaktır. Örneğin 1 Nisan 2025’de işe başlayan işçinin yıllık izin haklar sonraki her yılın 1 nisan tarihi olarak hesaplanacak olup işçinin bir tam yıl çalışması karşılığı 14 gün yıllık izin hakkı bulunmaktadır. Eğer işçi temmuz 2026’da işten ayrılırsa nisan 2026’dan sonra tam yıl süre geçmediğinden nisan 2026 ile temmuz 2026 arası kıst olarak yıllık izin hesaplanmayacaktır.
5 yıl süre hesaplanırken işe giriş tarihini izleyen tam yıla göre hesap yapılmalıdır. Örneğin 1 Temmuz 2020 yılında işe başlayan bir işçi birinci yıl izin hakkını 1 Temmuz 2021 tarihinde elde edecek ve bu tarihten sonra kullanacaktır. Dolayısıyla izleyen yıllarda 1 Temmuz 2022’de ikinci, 1 Temmuz 2023’de üçüncü, 1 Temmuz 2024’de dördüncü, 1 Temmuz 2026’da beşinci izin hakkını elde etmiş olacak ve her yılın 1 Temmuz tarihinden sonra doğan haklarını kullanacaktır. Böylelikle bu işçi 1 Temmuz 2026 yılında 5.izin hakkını elde etmiş olduğundan bu tarihte elde ettiği izin hakkı 14 gün olacaktır. Fakat bundan sonraki yıldan itibaren on beşinci yıla kadar izin hakkı 20 gün olarak hesaplanacaktır.”
YILLIK İZİN TARİHLERİ İŞÇİ VE İŞVERENİN KARŞILIK ANLAŞMASI İLE BELİRLENİR
Sönmez şunları söyledi: “Yıllık izin kullanmak isteyen işçi öncelikle işverenine başvurması gerekmektedir. İşverenin de talep edilen gün aralığını uygun görmesi ile işçi yıllık iznini kullanabilir. İşveren yıllık izinleri çalışılan sektörün yoğunluğu, üretimlerin, imalatların veya satış pazarlamaların sürdürülebilirliğine göre reddedebilir veya başka bir tarihe erteleyebilir. Bu nedenle işçilerin yıllık izin taleplerini önceden bildirim yaparak işlerin devamlılığı esası gereği işverenle mutabık kalmasında fayda bulunmaktadır.
İşverenin yıllık izin hakkını birçok defa talep edilmesine rağmen uzun süre kullandırmaması, engellemesi, gerekçesiz olarak reddetmesi halinde işçiye iş akdini haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatını talep etme olanağı tanıyacaktır. Ayrıca işveren idari para cezası ile karşılaşabilecektir.”
YILLIK İZİN TALEPLERİ VE ONAYLARI YAZILI OLARAK YAPILMALIDIR
Yıllık izin taleplerinin yazılı olarak sunulması ve onayların da yazılı olarak alınmasında hem işçi hem işveren için ispat yükü açısından önemli olduğunu vurgulayan Sönmez, “Yıllık izinler temel olarak kesintisiz kullanılır. Fakat işçi ve işverenin karşılıklı anlaşması ile bir bölümü 10 günden aşağı olmamak işçi ve işverenin karşılıklı uygun görmesi ile bölünebilir. İzin sürelerine denk gelen hafta tatili (genellikle Pazar günü olarak uygulanmakta) ile ulusal bayram, genel tatil gibi resmi tatiller izin süresinden sayılmaz” şeklinde konuştu.
İŞ AKDİ DEVAM EDERKEN YILLIK İZİN PARAYA ÇEVRİLEMEZ
Sönmez sözlerini şöyle tamamladı: “İşçinin işyerinde çalışması devam ederken kullanılmayan yıllık izinleri ücret olarak ödenemez. Çalışmaya devam etmekteyken kullanılmayan yıllık izin ücretleri için ücret talep edilemez. Yalnızca istifa, işveren tarafından fesih, işçi tarafından haklı fesih gibi her nedenle olursa olsun iş akdinin sona ererek işçinin işten ayrılması halinde kullanılmayan yıllık izin ücretleri ödenmek zorundadır. Kullanılmayan yıllık izin ücretleri işçinin son ayda aldığı brüt maaşı üzerinden hesaplanır.
Çalışanların yıllık izin planlamaları konusunda işverene müracaat ederek karşılık uygun görülen tarihte kullanılması işlerin sürdürülebilirliği, devamlılığı açısından önemli bir husustur. Bu nedenle işverene yazılı müracaat ile yıllık izin planlamaları uygulanmalıdır.”