Türkiye’nin Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) yatırımları 2024 yılında rekor seviyeye ulaştı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayımladığı verilere göre, gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla göre 274 milyar 279 milyon TL artarak 651 milyar 822 milyon TL oldu. Böylece Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da %1,46’ya yükseldi.
2023 yılında bu oran %1,39 seviyesindeydi. 2024 yılı itibarıyla Türkiye’nin GSYH’si 44 trilyon 587 milyar 225 milyon TL olarak gerçekleşti.
AR-GE HARCAMALARININ YÜZDE 64,8’İ ŞİRKETLERDEN GELDİ
Toplam Ar-Ge harcamalarının en büyük kısmı, mali ve mali olmayan şirketlerden geldi. Şirketler 2024’te toplam harcamaların %64,8’ini gerçekleştirdi. Yükseköğretim kurumlarının payı %30,9 olurken, genel devletin (kâr amacı olmayan kuruluşlar dahil) Ar-Ge harcamaları %4,3’lük bir paya sahip oldu. Harcama kalemleri içinde personel giderleri %59,5 ile ilk sırada yer aldı.
AR-GE FİNANSMANINDA ÖZEL SEKTÖR ÖNE ÇIKTI
2024 yılı verilerine göre Ar-Ge harcamalarının %53,8’i özel sektör tarafından finanse edildi. Genel devlet %30,4’lük bir katkı sağlarken, yükseköğretim %12,9, yurt dışı kaynaklar ise %2,9 oranında finansman sağladı. Diğer yurt içi kaynakların payı ise %0,01 olarak gerçekleşti.
310 BİNDEN FAZLA AR-GE PERSONELİ İSTİHDAM EDİLDİ
2024 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 310 bin 473 Ar-Ge personeli görev yaptı. Bu kişilerin %67,1’i özel sektörde, %30’u yükseköğretimde, %2,9’u ise genel devlet bünyesinde yer aldı.
Kadın Ar-Ge personel oranı ise %34,2 olarak kayıtlara geçti. En yüksek kadın istihdamı %47,9 ile yükseköğretim kurumlarında oldu.
HER ÜÇ AR-GE PERSONELİNDEN BİRİ DOKTORA SAHİBİ
Ar-Ge personelinin eğitim düzeyi incelendiğinde, lisans mezunları %39,9 ile çoğunluğu oluştururken, doktora ve eşdeğeri düzeyinde olanların oranı %30,6 oldu. Yüksek lisans mezunlarının oranı %20,3, meslek yüksekokulu %4,9, lise ve altı eğitim seviyesindekiler ise %4,4 olarak belirlendi.
EN FAZLA HARCAMA İSTANBUL’DA YAPILDI
Ar-Ge harcamalarının bölgesel dağılımında İstanbul (TR10) %33,4 ile ilk sırada yer aldı. Onu %27,8 ile Ankara (TR51) ve %9,4 ile Kocaeli-Sakarya-Düzce-Bolu-Yalova (TR42) bölgesi izledi.
ŞİRKETLERİN AR-GE HARCAMALARININ YARISINDAN FAZLASI AR-GE MERKEZLERİNDE YAPILDI
Özel sektörün gerçekleştirdiği 422,3 milyar TL’lik Ar-Ge harcamasının %52,7’si Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların %89,4’ü, 250 ve üzeri çalışanı olan büyük girişimler tarafından gerçekleştirildi.
YÜKSEK TEKNOLOJİ GİRİŞİMLERİ ÖNE ÇIKTI
İmalat sanayisindeki Ar-Ge harcamalarının %46,9’u yüksek teknoloji girişimleri tarafından yapıldı. Orta yüksek teknoloji girişimleri %40,2, orta düşük teknoloji girişimleri %8,2 ve düşük teknoloji girişimleri ise %4,7 oranında katkı sağladı.
Araştırmacı sayılarında ise 2024’te en fazla TZE araştırmacı 28 bin 957 kişi ile orta yüksek teknoloji girişimlerinde istihdam edildi. Yüksek teknoloji girişimleri ise 22 bin 93 araştırmacıyla ikinci sırada yer aldı.
DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİ ARTIYOR
Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içinde dolaylı teşviklerin payı 2015 yılında %14,8 iken, 2024 yılında %25,1’e yükseldi. Şirketlerin Ar-Ge harcaması aynı dönemde 11,2 milyar TL’den 422 milyar TL’ye ulaştı.