Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), yaklaşık 20 yıldır yürüttüğü aylık üretici–market fiyat araştırmasına ilişkin yeni bir değerlendirme yayımladı. Birlik, çalışmanın yöntemine, Kasım ayı fiyat farklarına ve girdi maliyetlerindeki değişimlere dair önemli bilgiler paylaştı.
Açıklamada, Türkiye’nin beş farklı bölgesindeki ziraat odaları aracılığıyla her ay düzenli olarak fiyat verilerinin toplandığı hatırlatıldı. Uygulamanın temel amacının, üreticinin emeğinin karşılığını alıp almadığını göstermek ve tüketicinin karşılaştığı yüksek fiyatların sebeplerini ortaya koymak olduğu vurgulandı. TZOB, zaman zaman tek bir markette uygulanan kampanyaların kamuoyunda genel fiyat düzeyi gibi algılandığını, ancak paylaşılan verilerin tüm bölgelerden derlenen ortalamalara dayandığını belirtti.
Birlik, fiyat oluşumunda rekolteden ambalajlamaya, depolamadan nakliye ve işçilik giderlerine kadar pek çok unsurun etkili olduğunu, bu nedenle üretici–market fiyat farkının doğal olduğunu ifade etti. Ancak makasın olağan dışı şekilde açılması durumunda spekülatif hareketlerin incelemeye alınması gerektiği belirtildi.
Kasım Ayında Üretici–Market Farkında En Yüksek Artış Mandalinada
Kasım ayında üretici ile market fiyatı arasındaki en yüksek fark yüzde 392,86 ile mandalinada görüldü. Mandalinayı, yüzde 206,87 ile portakal, yüzde 203,80 ile ıspanak, yüzde 191,39 ile maydanoz ve yüzde 189,17 ile havuç takip etti.
Mandalina üreticide 6,20 TL iken markette 30,56 TL’den satıldı.
Portakal üreticide 16,80 TL, markette 51,55 TL;
Ispanak üreticide 17,53 TL, markette 53,27 TL;
Maydanoz üreticide 5,09 TL, markette 14,82 TL;
Havuç ise üreticide 11 TL, markette 31,81 TL oldu.
Kasım ayında markette fiyatı en çok artan ürün pırasa, üreticide ise patates oldu. En fazla fiyat düşüşü markette marulda, üreticide portakalda yaşandı.
Market Fiyatlarında Pırasa Zirvede
Markette takip edilen 42 ürünün 18’inde artış, 24’ünde düşüş görüldü.
Fiyatı en fazla artan ürün yüzde 149,5 ile pırasa oldu.
Pırasayı ıspanak (yüzde 118,3), fındık (yüzde 71,7) ve antep fıstığı (yüzde 58,5) izledi.
En fazla gerileme ise yüzde 55 ile marulda yaşandı. Marulu portakal (yüzde -46,6) ve kuru soğan (yüzde -43,3) takip etti.
Üreticide En Sert Düşüş Portakalda
Üreticide 34 ürünün 10’unda fiyat artarken 18’inde düşüş, 6’sında ise değişim olmadı.
En büyük düşüş yüzde 43,1 ile portakalda gerçekleşti.
Portakalı mandalina (yüzde -38), karnabahar (yüzde -36,5) ve kabak (yüzde -30,8) izledi.
En fazla artış yüzde 34,9 ile patateste görüldü. Ardından salatalık (yüzde 34,6), pırasa (yüzde 17,2) ve kuru incir (yüzde 15,8) geldi.
Fiyat Değişimlerinin Nedenleri
TZOB, Kasım ayındaki fiyat hareketlerini şu gerekçelerle açıkladı:
Adana’daki tarım işçisi elçilerinin 10 günlük grevi, erkenci mandalina hasadını geciktirdi; ürün dalda kalınca raf ömrü azaldı.
Rusya’nın alternatif ülkelere yönelmesi nedeniyle ihracatta daralma yaşandı ve iç piyasada ürün fazlası oluştu.
Geçen yıl mandalinada “yok yılı” yaşanırken, bu yıl “var yılı” etkisi ve yüksek rekolte fiyatların düşmesine yol açtı.
Buna bağlı olarak mandalina fiyatlarındaki sert düşüş, tüketicinin portakala yönelmesini azaltarak portakal fiyatlarını da aşağı çekti.
Karnabahar ve kabakta arz fazlası ve düşük talep düşüş getirdi.
Soğan ve patates depolarda tutulduğu için işçilik ve depolama maliyetleri fiyatı yükseltti.
Salatalık ve pırasada arz düşerken fiyatlar arttı.
Kuru incirde sezon başında talebin zayıf olması fiyatları baskıladı; talebin artmasıyla fiyat yükseldi.