KURAN’IN İNŞA ETTİĞİ İNSAN ŞEKLİ

Kur’an’a göre insanın en büyük savaşı dışarıda değil, kendi içinde başlar.

Bu savaşın iki kutbu vardır:

Nefs ve kalp. Nefs yönelir.

Kalp, ölçüyü kendisi üretmez; bağlandığı ölçüye göre yön verir.

Ölçü yoksa doğruyu bulamaz.

Kalp anlamanın yeridir; fakat anlam, ölçü değildir.

İnsan, anladığını ölçü zannedebilir.

Çünkü insan hata yaptığını bilerek hareket etmez yaptığını doğru zannederek hareket eder.

Bu yüzden kalp, kendisini aşan bir ölçüye bağlanmadıkça doğruyu garanti edemez.

Vahiy, bu ölçüdür, insanın kendisini aşan tek ölçü.

 İnsan, yöneldiğiyle değil; neyin onu yönlendirdiğiyle belirlenir.

Çünkü insan yaptığı şeyi değil, onu meşrulaştıran ölçüyü savunur.“Onlar yaptıklarını güzen zanneden kimselerdir.” (Kehf, 104

İnsan yanlış yaptığı için sapmaz; yanlışını doğru zannettiği için sapar.

Nefs, sadece kötülüğe çağıran bir eğilim değildir. O, yalnızca yönelmez; yöneldiğini haklı da gösterir.“Her nefis kazandığına kazandığına karşılık bir rehindir.” (Müddessir, 38) Sorun, nefsin varlığı değil; ölçüsüz kalmasıdır.

Bu yüzden Kur’an, nefsi bastırmayı değil; tezkiye etmeyi emreder.“Nefsini arındırankurtulmuştur.Onu kirleten ise ziyana uğramıştır.” (Şems, 9–10)

Nefs, yönelen ve tercih eden yapıdır.

Ölçüsüz kaldığında savrulmaz — savruluşunu bir ilkeye dönüştürür.

Kalp, Kur’an’da duyguların değil; anlamanın ve kararın merkezidir.

“Onların kalpleri vardır ama onunla anla-

mazlar.” (A‘râf, 179)

Kalp bir anda körleşmez; yanlış ölçüye göre yapılan tercihler onu biraz daha işlevsizleştirir. Kalp işlevini yitirdiğinde, insan hareket eder ama yönü kalmaz.

Yön olmadığında hareket anlam üretmez.

Kalp, vahiy ile hizalandığında nefs ölçüye göre yönlenir ve hakikate isabet eder.

Vahiy devre dışı kaldığında ise, nefs kendi eğilimini ölçü yerine koyar ve böylece ölçü dışarıdan alınmaz; herkes kendi eğilimini doğru ilan eder.

İnsan bu iç dengeyi kaybettiğinde, yaptığı her şey ölçüsüzleşir ve bu yüzden bozulur. Zulüm ve kibir, ölçüsüzlüğün dışa vurumudur.

“Kalp vahiyden, nefs ölçüden kopunca, fıtratın sesi kısılır.

Kur’an, kalbi işlevsizleşmiş insanı eleştirir. Kalbin körelmesi, tekrar eden tercihlerle derinleşir.

Bir noktadan sonra insan, duyamadığı için değil; duymak istemediği için uzaklaşır.

Nefs, bağlı olduğu ölçüye göre hareket eder.

Ölçü kaybolduğunda hareket artar; fakat anlam ortadan kalkar.

Hareket, ölçü olmadan değer üretmez sadece tekrar üretir.

Kalp, ölçüyü kaybettiği için sapar. İşte zikir, bu kaybın tersine çevrilmesidir.

Zikir, sadece hatırlamak değil; ölçünün yeniden belirleyici hale gelmesidir.

Sorun bilgisizlik değil, bilinenin belirleyici olmamasıdır.

Zikir, kalbi yeniden vahye bağlar.

Sorun, vahyin yokluğu değil;

İnsanın ondan yüz çevirmesidir.

Ölçü kaybolmaz, insan onu terk eder.

Bu iç denge kurulmadan, davranış değişmez. İç denge süreklilik olmadan korunamaz.

Bu yüzden Kur’an, bu bağı süreklilik haline getiren bir düzen kurar:

Kur’an, insanı dışarıdan zorlayarak değil; içeride ölçüyü kurarak eğitir.

Kalp, bağlandığı ölçüye göre yön verir; nefs o ölçüye göre hareket eder.

Bu yüzden Kur’an’ın dili, sadece buyuran değil; insanı bağlandığı ölçüyle yüzleştiren bir dildir.

Ölçü zorla değil, tercihle belirleyici olur.

Rabbim yolumuzu Kur’andan ve İslam’dan ayırmasın

Allah ahir ve akibetlerilerimizi hayr eylesin…